سه‌شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۸ - ۰۸:۵۲
کد خبر59700

ترجمه اختصاصی شهریار؛
نگاهی به حاشیه نشینی در جهان/ پیش‌بینی ۲میلیارد حاشیه‌نشین برای سال ۲۰۳۰

حاشیه

مرکز اسکان بشر سازمان ملل متحد (هابیتت) در گزارش سالانه خود در مورد پدیده حاشیه نشینی در سطح جهان پرده از واقعیت تلخی برداشت و پیش بینی کرد که تا سال ۲۰۳۰، حدود ۲ میلیارد نفر از ساکنان زمین حاشیه نشین باشند.

شهریار تبریز/ رضا عالش‌زاده*: بنا به آمار این مرکز، در حال حاضر، از هر ۷ نفر، یک فرد در منطقه حاشیه نشین زندگی می کند که این کسر در سال ۲۰۳۰، یک نفر به ازای چهار نفر خواهد بود و تلخ تر اینکه، در کشورهای جهان سوم و در حال توسعه یک سوم جمعیت با این معضل دست به گریبان خواهند بود.

مناطق حاشیه نشین، بنا به پذیرفته شده ترین تعاریف جهانی، مناطقی مسکونی پرجمعیت متشکل از خانه ها و حتی آپارتمان های متراکم، بد منظر، بد ساخت، غیر ایمن و اغلب غیر مجازی هستند که در حاشیه شهرها واقع شده اند. در این مناطق، به طور عمومی، کیفیت ساخت و ساز بسیار پایین، شرایط زندگی و خدمات شهری ضعیف، شرایط بهداشتی غیر استاندارد، منابع انرژِی ناکافی و ریسک های مرتبط با بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله بالا مشاهده هستند.

آخرین بررسی مرکز هابیتت در قاره های مختلف نشان می دهد که جمعیت شهری حاشیه نشین به ترتیب درمرکز آفریقا (۶۲%)، جنوب آسیا (۳۵%)، جنوب شرق آسیا (۳۱%)، شرق آسیا (۲۸%)، غرب آسیا (۲۵%)، اقیانوسیه (۲۴%)، آمریکای لاتین و حوزه کارائیب (۲۴%) و شمال آفریقا (۲۳%) است. بر همین اساس، بزرگترین حجم حاشیه نشینی شهری در منطقه نزاچالکو ایکستا پالوکای مکزیکو سیتی ثبت شده است.

با گسترش پدیده شهرنشینی، بسیاری از خانواده های کم برخوردار و روستاییان فقیر مهاجر توسط فشار طبیعی اقتصاد و اجتماع مجبور به حرکت به سمت حاشیه شهرها و مناطق ارزان تر اما پرمشکل تر می شوند. علاوه بر مهاجرت کنترل نشده از سمت مناطق روستایی به شهرها، دلایل دیگری مانند رکود اقتصادی، بیکاری، فقر، برنامه ریزی و مدیریت شهری ضعیف، کشمکش های اجتماعی، برنامه ریزی ضعیف حوزه مسکن، و اقتصاد غیر رسمی( اقتصاد خاکستری) باعث تشدید مشکل حاشیه نشینی می شوند.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Slums_and_Skyscrapers_in_La_Paz.jpg/800px-Slums_and_Skyscrapers_in_La_Paz.jpg

از طرفی دیگر، عدم کنترل و رفع مشکل حاشیه نشینی منجر به تبعات جدی می شود که تعدادی از آنها عبارتند از:

- افزایش ضریب آسیب پذیری در مقابل بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله و حوادث انسانی مانند آتش سوزی و ...

- افزایش جرم ، جنایت ، بزهکاری و خشونت به علت توزیع نامتوازن منابع و آموزش و پرورش ناکارآمد

- رشد و گسترش افسارگسیخته بیماریهای مسری

- تضعیف سیما و منظر شهری

البته سیاست های مختلفی برای رفع این مشکل در سطح جهان بکار گرفته شده است که از درجه موفقیت مختلفی برخوردار بوده اند که مهم ترین آنها عبارتند از:

- ارتقا کیفی مناطق حاشیه نشین از طریق مستحکم سازی بناها، افزایش کیفیت خدمات شهری مانند ارائه آب سالم،  تاسیس مراکز بهداشت و ...

- جابجایی حاشیه نشین ها به مناطق سالم تر با ساخت مجتمع های مسکونی ارزان و ارائه وام های بلند مدت مسکن

-  تلاش برای جلوگیری از گسترش آتی حاشیه نشینی

به عنوان مثال، بانک رفاه عمومی استرالیا (کامن ولس) مسئولیت ارتقاء کیفیت مناطق حاشیه نشین این کشور را بر عهده دارد و تلاش می کند با سرمایه گزاری، نسبت به مشکل نبود آب آشامیدنی سالم، جمع آوری آشغال و فاضلاب آنها تلاش کند.

دولت تایلند در سال ۲۰۰۳، برنامه ای به نام " اسکان ایمن" را شروع کرد که در نتیجه آن، گروه های حاشیه نشین شهر با برخورداری از سوبسیدها، تخفیف ها و وام های مسکن قادر باشند برای خرید مسکن استاندارد اقدام کنند.

نمونه های موفق دیگر در زمینه ارتقاء کیفیت مناطق حاشیه نشین در آفریقای جنوبی و برزیل بوده است که در طول یک برنامه چند ساله توانستند با ارائه تسهیلات بانکی و زمین های ارزان گامهای اساسی بردارند.

البته در کشورهایی مانند مکزیک و کلمبیا که پیامد اصلی حاشیه نشینی، جرم و جنایت وحشتناک، فروش اسلحه و قاچاق است، بیشتر انرژی حکومت در جهت مبارزه با این نابسامانی ها بوده است.

نکته تاسف برانگیز در مورد ارائه مسکن های ارزان به شهروندان حاشیه نشین این است که با تمامی تلاش های مدیریت شهری ، این مسکن های جدید به جای اینکه توسط حاشیه نشین ها خریداری شوند در نهایت توسط قشر متوسط جوامع تملک می شوند.

مطلب آخر اینکه شاید مناطق حاشیه نشین در ایران، بخصوص کلانشهر تبریز، به وخامت شهر منشات قاهره مصر نیست که رسما به شهر زباله معروف است، خطرناک مانند سیته سولیل کشور هائیتی نیست که در آن اکثر ساکنان مسلح هستند و بصورت کاملا مستقل از مرکز اداره می شود، شاید  حاشیه نشینی در ایران مشکل عدم دسترسی به منابع مانند آب را مانند خایلتاشای کیپ تاون آفریقای جنوبی ندارد که در آن، مردم ساعتها برای پر کردن سطل آب در نوبت انتظار به سر می برند، شاید حاشیه نشینان ایرانی، بر خلاف مردم منظطقه توندوی شهر مانیل  فیلیپین هرگز مرده حیوانات و آشغال های غذایی را به عنوان غذا استفاده نمی کنند اما به علت ساخت و سازهای شبانه غیر استاندارد به ویژه در مناطق غیر ایمن شهر در معرض انواع بلایای طبیعی و بشری هستند. همانطور که در کلانشهر تبریز، ساخت و ساز غیرمجاز در نزدیکی گسل تبریز، علاوه بر خلق یکی از متراکم ترین مناطق حاشیه نشین کشور، یکی از مهم ترین دغدغه های مدیریت شهری تبریز در سالهای اخیر را به وجود آورده است.

*محقق و مترجم                         

منابع:

https://en.wikipedia.org/wiki/Slum

https://www.habitatforhumanity.org.uk/what-we-do/slum-rehabilitation/what-is-a-slum/

https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/۲۰۱۷/jan/۰۴/how-do-you-upgrade-slums-a-new-system-is-literally-going-house-to-house

https://link.springer.com/chapter/۱۰.۱۰۵۷/۹۷۸-۱-۱۳۷-۵۹۷۹۲-۲_۶

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.
9 + 3 =